EU AI Act: wat betekent deze nu voor jouw organisatie? 

AI krijgt een steeds grotere rol binnen organisaties. Van Microsoft Copilot en ChatGPT tot AI in bedrijfsprocessen en eigen applicaties. Tegelijk gelden er regels voor hoe organisaties AI ontwikkelen en gebruiken.

Sinds 2 augustus 2026 is een groot deel van de Europese AI Act van toepassing. Voor organisaties die AI inzetten is de vraag daarom niet meer wat er straks verandert, maar welke regels nu gelden en wat je daarvoor moet regelen.

Wat is de AI-Act? 

De AI-Act is Europese wetgeving voor de ontwikkeling en het gebruik van AI. De regels moeten ervoor zorgen dat organisaties AI veilig en verantwoord inzetten en dat de rechten van mensen beschermd blijven.

Niet iedere AI-toepassing krijgt dezelfde regels. De verplichtingen hangen af van het risico en van de manier waarop AI wordt ingezet.

De AI Act maakt daarbij onderscheid tussen verschillende risiconiveaus:

Onaanvaardbaar risico
Bepaalde toepassingen die mensen manipuleren, misbruik maken van kwetsbaarheden of fundamentele rechten bedreigen, zijn verboden. Deze verboden gelden grotendeels al sinds februari 2025.

Hoog risico
Voor AI die bijvoorbeeld wordt gebruikt binnen onderwijs, personeelsselectie, kritieke infrastructuur of bepaalde overheidsprocessen gelden zwaardere eisen. Denk aan risicobeheer, documentatie, datakwaliteit en menselijke controle. De regels voor veel van deze toepassingen gelden vanaf 2 december 2027. Voor AI die onderdeel is van gereguleerde producten geldt 2 augustus 2028.

Transparantierisico
Bij bepaalde toepassingen moet duidelijk zijn dat AI wordt gebruikt. Sinds 2 augustus 2026 gelden hiervoor nieuwe transparantieregels. Mensen moeten bijvoorbeeld weten wanneer ze rechtstreeks met een AI-systeem communiceren. Ook gelden regels voor het herkenbaar maken van bepaalde AI-gegenereerde of gemanipuleerde content.

Minimaal risico
Voor veel alledaagse AI-toepassingen gelden geen aanvullende verplichtingen vanuit de AI Act.

De eerste stap is daarom niet om voor iedere AI-toepassing een uitgebreid complianceproces op te tuigen. Begin met inzicht: welke AI gebruikt de organisatie, waarvoor en welke regels zijn daarop van toepassing?

Is de AI-Act een rem op ontwikkeling? 

Nieuwe regelgeving kan ervoor zorgen dat organisaties voorzichtiger worden met AI. Zeker wanneer nog niet duidelijk is welke toepassingen worden gebruikt en wie daarvoor verantwoordelijk is.

Dat hoeft AI-ontwikkeling niet stil te zetten.

De AI Act geeft juist kaders waarbinnen organisaties AI verantwoord kunnen inzetten. Voor veel toepassingen blijven de verplichtingen beperkt. Zwaardere eisen gelden vooral wanneer AI grotere gevolgen kan hebben voor veiligheid, gezondheid of fundamentele rechten.

Dat maakt één ding belangrijk: grip op de inzet van AI.

Wie weet welke AI-toepassingen worden gebruikt, welke gegevens daarbij betrokken zijn en wie verantwoordelijk is, kan gerichter bepalen welke maatregelen nodig zijn. Zo voorkom je dat regelgeving pas aandacht krijgt wanneer een AI-oplossing al breed in gebruik is.   

Wat geldt er nu al?

Sinds 2 augustus 2026 gelden verschillende onderdelen van de AI Act daadwerkelijk. Ook kunnen Europese en nationale toezichthouders regels handhaven.

Zo gelden transparantieverplichtingen voor bepaalde AI-systemen. Gebruikers moeten bijvoorbeeld weten wanneer zij rechtstreeks communiceren met een chatbot of ander interactief AI-systeem. Ook voor deepfakes en bepaalde AI-gegenereerde of gemanipuleerde content gelden transparantieregels.

Andere verplichtingen golden al eerder. Sinds februari 2025 zijn bepaalde AI-toepassingen verboden en geldt de verplichting om voldoende AI-geletterdheid binnen organisaties te organiseren.

Niet alle regels zijn dus op hetzelfde moment ingegaan. Voor high-risk AI volgen belangrijke verplichtingen in 2027 en 2028.

Concrete acties voor jouw organisatie 

Voor organisaties die AI gebruiken of ontwikkelen zijn een paar stappen belangrijk.

1. Breng het AI-gebruik in kaart

Kijk niet alleen naar grote AI-projecten. Neem ook AI mee die medewerkers gebruiken via bijvoorbeeld Microsoft 365, SaaS-oplossingen en andere bedrijfssystemen. Zo ontstaat zicht op waar AI daadwerkelijk wordt ingezet.

2. Bepaal het risico en de regels

Niet iedere AI-toepassing valt onder dezelfde verplichtingen. Kijk daarom per toepassing naar het doel, de gegevens die worden gebruikt, de mogelijke gevolgen en de rol die jouw organisatie heeft.

3. Maak verantwoordelijkheden duidelijk

Leg vast wie verantwoordelijk is voor de keuze, invoering en het gebruik van AI. Zorg ook dat duidelijk is wanneer menselijke controle nodig is.

4. Stel duidelijke afspraken op voor AI-gebruik

Medewerkers moeten weten welke AI ze mogen gebruiken, welke informatie ze ermee mogen verwerken en wanneer extra controle nodig is. Dit beperkt risico’s zonder het gebruik van AI onnodig af te remmen.

5. Zorg voor voldoende AI-kennis

Verantwoord AI-gebruik vraagt niet alleen om techniek en beleid. Medewerkers moeten begrijpen wat AI wel en niet doet, welke risico’s eraan zitten en hoe ze AI verantwoord inzetten.

6. Blijf de ontwikkelingen volgen

De invoering van de AI Act loopt door. Vooral voor high-risk AI volgen in 2027 en 2028 nog belangrijke verplichtingen. Houd daarom niet alleen de technologie, maar ook de regelgeving rond jullie AI-toepassingen bij.

Wat betekent dit voor Nederlandse organisaties? 

De AI Act vraagt om meer grip op de manier waarop organisaties AI inzetten. Dat hoeft geen rem te zijn op vooruitgang.

Sterker nog: veel van wat nodig is om aan de regels te voldoen, helpt ook om AI beter in te zetten. Weten welke AI je gebruikt, duidelijke verantwoordelijkheden afspreken, medewerkers voldoende kennis geven en bewuste keuzes maken over data en risico’s zijn sowieso voorwaarden om AI goed toe te passen.

Organisaties die dit goed organiseren, hoeven niet te kiezen tussen snelheid en verantwoordelijkheid. Ze creëren de ruimte om AI gericht verder in te zetten.

Grip krijgen op AI binnen jouw organisatie?

Wil je AI verder inzetten, maar ook grip houden op toepassingen, data, risico’s en verantwoordelijkheden? Delta-N helpt om de technische en organisatorische randvoorwaarden voor verantwoord AI-gebruik op orde te brengen. Neem hier contact met ons op, we vertellen er graag meer over!